Биһиги 1976 сыллаахха Амма оройуонугар ананан үлэлии кэлбиппитигэр кини комсомол райкомун бастакы секретарынан үлэлиирэ. Эдэр дьону араас тэрээһиннэргэ кытыннарбытынан барбыттара. Онно бэйэтэ тус холобур буоларын, элбэхтик кэлэрин-барарын, мунньахха дакылаат, лекция оҥорорун, субуотунньукка тус бэйэтэ кыттарын элбэхтэ көрбүтүм. Ол гынан баран чугастык билсэн кэпсэппитим суоҕа.
Оннук тоҕоос 1978 сыллаахха Саха АССР норуоттарын VIII спартакиадатыгар кыттарбар көстүбүтэ. Оччотооҕуга биһиги оройуон уһугар Сулҕаччы бөһүөлэгэр олорорбут. Телефонунан спатакиадаҕа кыттаҕын, онно бэлэмнэн, — диэн дьаһал оройуон спорткомитетыттан кэллэ. Мин кыттыахха баҕалаах киһи бэлэмнэммитинэн барбытым. Бэс ыйыгар уоппуска ылан оройуоҥҥа киирэрбит буолла да, аны, туох да сылдьыбат. Суол куһаҕан, транспорт диэн суох. Мин бэлэмнэнэн баран мэлийэрим кэллэ. Онтон биирдэ борокуоттан уотурба курустуу сырыттахпытына, Амматтан икки массыына кэлэн тохтоото. Тойонноро тахсан дьону кытта кэпсэтэ турда. Миэхэ кэлэн: «Ити Ядрихинскэй диэн электросеть тойоно, баран көрдөс, билигин Мындаҕаайыга ааһар, төннөн иһэн ылыаҕа», — диэтилэр. Мин киһиттэн хаһан да көрдөспөтөх киһи, тиийэн кыһалҕабын эттэҕим дии. Онуоха үс ыйдаах оҕолоохпутун истэн: «Оо, оҕоҕут кырата бэрт эбит». Ылабын да, ылбаппын да, диэбэтэ. Мин ылбат буолла дии санаатым. Арай түүн утуйа сыттахпытына, массыына тыаһаата. Ааммытын тоҥсуйдулар. Биһиги сиирэ-халты хомунан тахсан массыынаҕа олордубут.
Оччотооҕуга Соморсун уонна Сулгаччы икки ардыгар суол суох буолан, 12 чаас айаннаан Соморсуну буллубут. Мантан инньэ суола үчүгэй буолан, этэҥҥэ айаннаан Аммаҕа кэллибит. Аммаҕа билэр дьоммут суоҕунан, гостиницаҕа түстүбүт.
Арай үс хоммуппут кэннэ гостиницаны өрөмүөҥҥэ ыытабын диэн сабан, биһигини таһааран кэбистилэр. Онон дойдулуурдуу быһаарынан аэропорка киирдибит. Дьон бөҕө, анньыьыы-үтүһүү. Хата кыра оҕолоохтор диэн билиэт биэрдилэр. Самолет кэтэһэн олордохпутуна, арай, икки киһи киирэн кэллилэр. Биирдэстэрэ адьас генерал курдук, кэнниттэн арыаллааччы уол Петя Сердитов эбит. Били киһи чуо-бааччы биһиги иннибитигэр тохтоон илиитин биэрэн дорооболосто. Комсомол райкомун бастакы секретара Петр Семенович эбит.
— Хайа, баран эрэҕит дуу, — диэтэ.
— Баран.
— Тоҕо бардыгыт? Оттон спартакиадабыт?
— Усулуобуйата суох…
— Онтон усулуобуйа тэрийэр буоллахпытына?
— Хаалабыт.
Онтон олорон ханна түһэриэхтэрин сүбэлэстилэр. Мин хаалан оройуон спартакиадатыгар бастаатахпына, улахан спартакиадаҕа кыттыахтаахпын. Биһигини Чапчылҕан бөһүөлэгэр бииргэ үөрэммит кыыспыт Светлана Дьячковскайа дьонугар тиэйэн таһаардылар. Света баар эбит.
Сүрдээх иллээх, чуумпу баҕайы айылгылаах үтүө ыалга олохтоотулар. Кыра оҕолор бааллар. Кырдьаҕас эмээхсиннээхтэр эбит. Эмээхсин оҕобутун сөбүлээтэ. Онон хаалларан, киинэҕэ барар буоллубут. Мин хаһаайынтан велосипед уларсан, Аммаҕа киирэн, дьарыктанан, күрэхтэһиигэ кыттан 800 уонна 1500 м сүүрүүгэ бастаатым. Онон спартакиадаҕа кыттар быраабы ылан, Дьокуускайдаатыбыт. Дьоммун Покровскайга таһааран, трамвайга уган, уолбун сыллаан баран, бэйэм Ленскэйгэ көтөн хааллым.
Улахан спартакиада буолан, киһи бөҕө эбит. Оччолорго оройуон барыта, промышленнай куораттар бары кытталларын ирдииллэрэ. 800, 1500 миэтэрэни сүүрэн, 800-кэ забегпар үһүс кэллим. 800 м алта киһилээх алта забег буолла. «Чэ, күрэхтэһии бүттэ» диэн биһиги атыттар күрэхтэһэллэрин көрө-көрө лимонад хачайдыы олордубут. Киһи күрэхтэһии кэнниттэн элбэх ууну иһэр. Ол олордохпутунан микрофонунан «800 м финал буолар. Онно маннык ааттаах дьон бэлэмнэниҥ!» диэн биллэрдилэр. Соһуйуом иһин, мин ааппын эмиэ ааттаатылар. Мин таҥаспын, шиповкабын түспүт сирбэр хаалларбын буолан, аны ону ыла тэбинним. Хата баттастым. Алта киһини түһэрбиттэриттэн үһүс кэлэн миэстэҕэ киирэн хааллым. Онно Покровка уола Юра Корпейчик 100, 200 м бастакы, уһуну ыстаныыга иккис буолбута. Онон хамаандабытыгар төрдүс миэстэни аҕалбыппыт.
Билигин саныыбын Петр Семенович киһиэхэ болҕомтолоох да киһи эбит диэн. Дьиҥэр, онно кини тус бэйэтэ кыһаллыбатаҕа буоллар (ону кини хантан билбитэ буолла), мин сыралаах үлэм түмүгэ суох хаалыахтааҕа. Билигин сааһыран олорон, ол үтүөкэннээх дьоҥҥо Христофор Ивановичка, Петр Семеновичка махтана саныыбын.
Серафим ИЛЬИН.