“Аартык.ру” соторутааҕыта  Иван БОЧОЕВ  олохтоох хомуньуустар  бас-көс киһилэрэ Виктор ГУБАРЕВ партия харчытын көҥүл айбардыырын кэриэтээн сурук суруйан турар. Онуоха харда курдук арай ГУБАРЕВ интервью биэрэбин диэн турда.

Үйэ уларыйар, үөһэ-аллара олох буккуллар, оттон хомуньуустар ааспыт кэмҥэ иҥнэн хаалбыт курдуктар. Кабинеттарын ис бараана, оҥоһуута, атрибуттара, бэйэлэрэ даҕаны  – ааспыт сэбиэскэй кэм кэрэһитэ буолан кур бэйэлэрэ кубулуйбакка олороллор. Ил Түмэн председателин солбуйааччыта Виктор ГУБАРЕВ, үлэлиир  хоһо көрдөрүнньүк кэриэтэ судургу: истиэнэҕэ маһынан таҥыллыбыт Ленин портрета, кэккэлэһиннэрэ дьоҕус араамаҕа  Геннадий Зюганов мэтириэтэ ыйаммыт. -          Бу сатахха, Лениҥҥит мэтириэтин араамалыаххытын, тоҕо бэрдэй... – бэккиһиибин. -          Тоҕо? Үчүгэй баҕайы дии. Олус үчүгэй! – ГУБАРЕВ иннин биэрбэт. -          Вацапка соторутааҕыта депутаттар куоластаабыт боротокуолларын бырахпыттара. Эһиги оҥоһуугут дуо? Мух-мах буолан баран: -          Биһиги! -          Ил Түмэн иһигэр эрэ эргийиэхтээх боротокуолу, докумуону баҕардыҥ да социальнай ситимҥэ быраҕыллар көҥүллэнэр дуо? Дьоҥҥо тарҕатарга анал процедуралааҕа буолаарай? -          Тоҕо көҥүллэниэ суоҕай? Аһаҕас куоластааһын этэ. Кистэлэҥ буолбатах, ким хайдах куоластаабытын норуот билиэхтээх этэ. Мин ити боротокуолу ылбытым уонна манна фракция иһигэр дьүүллэһэн баран, интернет-ситимигэр быраҕарга быһаарбыппыт. -          Онно  сессия анал быһаарыыта ирдэммэт? -          Суох, урут даҕаны аһаҕас куоластааһын тарҕанара хаарчаҕа суох этэ. -          Мин саныахпар, дьиҥнээхтик тыа сирин олохтооҕун кыһалҕатыгар ыалдьыбакка популизмынан дьарыктанаҕыт. -          Хайдах оннук буолуой?! Биһиги үүт харчытын 50 солкуобайга диэри үрдэтиэххэ диэн эппиппит. -          Туох баҕарар диэн этиэххэ сөп. Онтон ол харчыны хантан ылаҕыт? Бюджет түгэҕэ көстөр буолбатах дуо? Кимиэхэ эрэ харчы биэрэргэ, атын ким эрэ харчытын быһыахха, туура тутуохха наада буоллаҕа. -          Холобур, “Ятутуголь” 754 мөлүйүөн солкуобай нолуогар иэстээх. Төлөөбөт. Ол харчытын ирдээн ылан баран үүт харчытын эбэр тоҕо сатамматый? -          Бастаан ирдээн ылыахха наада. Ол салгыҥҥа ыйана сылдьар харчынан (ирдээн ылыаҥ эрэ,  ылымыаҥ эрэ) көөчүктээһин. -          Оччоҕо бюджет дефицитин улаатыннарыахха наада. Кэлэр бюджет дефицитэ 11 млрд, өссө 1 млдр эбии дефицити улаатыннаран биэриэххэ наада. 11-12 млрд улахан араастаһыыта суох. -          Бүтүн миллиард – араастаһыыта суох? -          Суох. -          Абытай... Оччотугар хомуньуустар профильнай комитет мунньаҕар тоҕо тугу да саҥарбакка, туруорсубакка иһийэн  олороҕут? Эрдэ кэпсэтиигэ тоҕо кыттыбаккыт? Арай, сессия кэмигэр АММОСОВКЫТ ойон тахсар... -          Ойон тахсыбатаҕа, киниэхэ тыл биэрбиттэрэ – ГУБАРЕВ көмөҕө кэлбит көмөлөһөөччүтэ көннөрөр. -          Дьиҥнээх дьыала сессия иннинээҕи кэмитиэт мунньахтарыгар быһаарыллар, сессия көннөрү ылынар эбэтэр ылыммат. -          Тыа хаһаайыстыбатыгар 1 миллиардынан  былырыыҥҥытааҕар аҕыйах харчы көрүлүннэ. -          Тыый, профильнай комитет председателэ Дмитрий САВВИН харчы эбилиннэ диэн хаһыаттарга  интервью биэрэн тибэ олорор дии. Эһиги аччаата диигит? Ким сыыппарата кырдьыктааҕый? ГУБАРЕВ туран көмөлөһөөччүтүн ыҥыра барда. Көмөлөһөөччүтэ кумааҕы-докумуон тэлимнэппитинэн киирэн кэллэ. Ылахтаһан-ылахтаһан быйыл тыа хаһаайыстыбатыгар 8 млрд 414 мөл. солкуобай көрүллүбүт диэн буолла, эһиил биир миллиардынан аҕыйах диэн суоттаатылар. Онтон САВВИН “Саха сирэ” хаһыакка биэрбит интервьютун ылан тэҥнээтибит... Быһатын, “биллибэт, ити барыл эрэ, эһиилги бюджет бигэргэнэ илик, онон сыыппара араастаһыан сөп” диэн түмүк оҥордулар. (Манан диэн эттэххэ, бу иннинэ 7-8 депутаты кытары айдааннаах “үүт харчытын” туһунан ыйыталаһа сылдьыбыппыт, онно БИИР эрэ (!) депутат бу сокуону илдьиритэн, быһааран биэрбитэ. Атыттар хомойуох иһин, туохха куоластаабыттарын да, утарбыттарын да кыайан быһаарбат дьон  буолан биэрбиттэрэ). -          Бу үүт харчыта быһа сүөһү көрөөччүгэ тиийбэт? – хатанан баран арахсар аат суох. – Ханна иҥэрий? -          Суох, бу харчы муниципальнай тэриллиилэргэ барар, кинилэр үүтү тутар уонна үрүҥ аһы оҥоророр заготовителлэргэ биэрэллэр, - Виктор Николаевич көмөлөһөөччүтүгэр хараҕын быраҕан олорон быһаарар. -          Ис-иһигэр киирдэххэ, бу үүт харчытыгар саамай барыстаах хаалар – үүт тутааччы уонна үрүҥ аһы оҥорооччу – переработкалыыр киһи. -          Оннук. -          Судаарыстыбаттан харчы ылар – үүт субсидията уонна ол туппут үүтүн сүөгэй, арыы, иэдьэгэй оҥорон хас да бүк барыс аахсар. Биллэн турар, үчүгэйдик дьаһаннаҕына.  Биһиэхэ манна, бүтүн улуус переработкалыыр сыахтарын барытын тутан олорор депутаттардаахпыт. -          ...Туох да диэн итиннэ этэр кыаҕым суох. -          Ол аата бу харчы, улахан аҥаара, кинилэр тэрилтэлэригэр иҥэр. -          ... -          Үүт харчыта 30 солкуобай 1 лиитэрэ буолла диэн быһаарыы ылынныгыт. Оттон бу үүт туттарыы орто сыаната диэн, ким да – депутаттар да, чиновниктар да тоҕо быһааран биэрбэттэрий дьоҥҥо? Таах аймыыгыт эрэ? Эбэтэр бэйэлэрэ туох сокуону ылыммыттарын өйдөөбөттөр, эбэтэр дьону улахаҥҥа уурбаттар? -          Оттон ол харчы ынах-сүөһү төбөтүгэр бэриллэр харчыттан (биир сиэптэн биир сиэпкэ көһөрүллүбүт)  ылан эптилэр, - көмөлөһөөччү сиэбин хастар. -          Правительство председателин солбуйааччыта Петр АЛЕКСЕЕВ ханна эрэ хаһыат муннугар, улахан хаһаайыстыбаларга ынах төбөтүгэр харчы төлүөхпүт, үп көрдүү сылдьабыт диэн симик баҕайытык биллэрбит этэ дии. -          ... Көрбөтөхпүт. -          Уопсайынан сокуон, дьаһал ылылларын депутаттар да, чиновниктар да дьоҥҥо быһаарбаттаыттан айдаан тахсар. -          Буолуон сөп. -          Саамай тыа хаһаайыстыбата диэн хаһыат аайы  “ытыыр-соҥуур” депутаккыт  талыллыбыт улууһугар Уус Алдаҥҥа боруода сүөһүлэрэ  иэдэйэн эрэллэр эбээт. Тахсан, сатахха,  билистэ дуо? -          “Туймаада-лизинг” аҕалбыт техниката алдьаммыт этэ, онно АММОСОВ туох да буруйа суо-ох. -          Буруйдааҕын, буруйа да суоҕун иһин, кини уокуруга эбээт, дьонун кыһалҕатын сүүрэн-көтөн туруорсуохтаах этэ. “Туймаада-лизинг” урукку салайааччыта эмиэ уус алдан, спикергит эмиэ, кыттыһан быһаарсыах эбиттэр. Мэҥэлэр быһаарсан эрэллэр буолбат дуо... -          Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ дьарыктаныахтаах. -          Чэ, буоллун... БОЧОЕВКЫНААН сууттаһаҕын дуу, Виктор Николаевич? -          Суох-суох. Мин хомойобун эрэ, партия иһинээҕи дьыаланы  араастаан фантазиялыы-фантазиялыы, түҥнэри-таары эргитэн ыһа-тоҕо сылдьарыттан. Ил Түмэн иһинээҕи дьыала – норуот дьылата, партия иһэ – бэйэлэрин эрэ гиэнэ буолуохтаах...дьикти быһаарыы. -          “Ис  дьыала” таска тахсыа  суохтаах? Чуолаан, партия “кирэ-хоҕо”? -          “Кир-хох” буолбатах,  ханнык баҕарар тэриллии, тэрилтэ иһигэр мөккүөр баар буолар, ону саатар баарынан буолбакка токурутан, баһааҕырдан тарҕатыы сыыһа. -          Сууттаһа сылдьыбыккыт этэ дуу урут, БОЧОЕВТУУН? -          Сууттаһан испиппит, онтон кэлин аахсан да диэн тохтообуппут. -          Өссө да түөрт сылга хомуньуустар бастакы сэкиритээрдэринэн эйигин таллылар? -          Талан. Георгий АРТЕМЬЕВ кандидатуратын этэ сылдьыбыттара, онтон Георгий Михайлович бэйэтэ аккаастаммыта. Ол иһин талыыга мин эрэ кандидатурам баара. -          Зюгановтыын сыһыаҥҥыт олус үчүгэй быһыылаах, Виктор Николаевич? Холобур, хас да сыллааҕыта Зюгановтан интервью ылабын диэбиппэр, туох да кубулҕата суох түргэн баҕайдык “ээҕин” ылан тиксиһиннэрэн биэрбитиҥ. -          Биһиэхэ сыһыаммыт судургу,  ким баҕарар кими баҕарар кытта көрсүһүөн, кэпсэтиэн сөп. -          Эйигин сэкиритээринэн талалларыгар, хас делегаттаах конференция буолбутай? -          70-ча, онтон үксүлэрэ бааллар этэ. Интэриэһиргиир буоллаххына, боротокуолу хостоон таһааран көрүөххэ сөп. Москваттан партия Киин кэмитиэтин тэрийэр үлэҕэ уонна каадырга сэкиритээрэ Юрий АФОНИН кэлэн мунньахха сылдьыбыта. -          Сөҥ куоластаах эдэрчи киһи... -          Кини-кини, “Кыымҥа” урут интервьютун таһаарбытыҥ. Ол кини кэлэ сылдьыбыта. -          Быыбар сокуон, быраабыла иһинэн барбыта... -          Биллэн турар! -          Оттон партия харчытын ГУБАРЕВ соҕотоҕун ыскайдыыр диэн суруллара... -          Олох сымыйа. Көрдөрөн туран сымыйа! Мин партия усунуоһугар хамнаһым 35%-нын биэрэ турабын. Партия харчыта төһө киирбитин-тахсыбытын, туохха туттулларын хонтуруоллуур партия анал хамыыһыйата баар. Соҕотоҕун баҕарбытым да иһин “айбардыыр” кыаҕым суох. -          Ленин проспегар турар реском дьиэтин куортама? -          “Трансстройдар” куортамнаан олорбуттара – моҥкурууттаабыттара, туохтарынан төлүөхтэрэй... -          Оччоҕо таһаарталаатыгыт? -          Үксүлэрэ тахсыбыттара. Билигин биир-икки хоско  хааллылар быһыыта. Чочумча буолан баран: -          Мин сатаан санаабаппын, тоҕо миигин буулаан туран ити киһи (БОЧОЕВ – аапт.) хоруотуурун... -          Былаас былдьаһыыта, - күлэбин.- Ама, эйигиттэн ураты ким да бастакы сэкиритээр буолуон баҕарбата буолуо дуо? -          Баҕараллар бөҕө буоллаҕа. Ол бааламмат. Генерал буолуон баҕарбат саллаат куһаҕан саллаат диэн сөпкө этэллэр. -          Соҕуруу көһүөххүн баҕарбаккын да? Манна тымныыта да бэрт... ычча да... Сэрэхэдйэ түһэр. Онтон: -          43 сыл Саха сиригэр олордум. Ханна да атын сиргэ көһүөхпүн баҕарбаппын. Партия иһигэр балаһыанньа хаһан баҕарар уларыйыан сөп. Миэхэ үйэ саас тухары иҥмит дуоһунас буолбатах ээ, араас буолуон сөп. -          Госдума быыбара чугаһаата. -          Чугаһаата. КПРФ хайаан да кыттар. Билэргит курдук , аҥаар-аҥаарга буолуо: партия испииһэгинэн уонна биир мандаттаах уокуругунан депутаттар талыллыахтара. -          Саха сирэ туспа уокурук буоларын курдук үлэ ыытаҕыт дуо? -          Уустук буолара буолуо,  650 тыһ. быыбардааччыттан аҥаара куоластыы кэлбэт үгэстээх. Онон республика хас депутаттанара  дьон быыбарга төһө кыттарыттан  тутулуктаах -          Эһиги партияҕытыттан биир мандаттаах уокурукка ким туруон сөбүй? -          Кандидатура элбэх... Куличкин да буоллун... ол гынан баран,  ааттаталаан киирэн  бардахпына, сорохтор  өһүргэниэхтэрэ. Дьоһуннаах  кандидаттар бааллар, бааллар... *** Туйаара НУТЧИНА, Аартык.ру

фото: Anne Gelbard / AFP