Улуус нэґилиэктэрин ячейкаларын холбуур сыаллаах-соруктаах бастакы оройуоннаа±ы комсомольскай конференция 1930 сыл кулун тутар 27 — 31 кµннэригэр ыытыллыбыта. Ол мунньахха оройуоннаа±ы комсомольскай тэрилтэ бастакы секретарынан Михаил Винокуров талыллыбыта. Ол са±ана алта ячейка±а 92 комсомолец учуокка турара.
Итинтэн ыла оройуоІІа µлэ бары салааларыгар эдэр ыччат кіхтііх кыттыыта са±аламмыта. Кинилэр оройуон социальнай-экономическай уонна культурнай-сырдатар оло±ор баґылыыр-кі±µлµµр оруолламмыттара.
А±а дойду Улуу сэриитин кыґар±аннаах сут-кураан сылларыгар комсомолецтар инники кµіІІэ сылдьыбыттара. Олохторун толук ууран туран Улуу Кыайыы туґугар уот сэриигэ охсуспуттара, тыылга тµµннэри-кµнµстэри µлэлээн, тугунан да кэмнэммэт кылааты киллэрсибиттэрэ.
Баатара комсомолеґа Федор Кузьмич Попов А±а дойду Улуу сэриитигэр хорсун быґыыны оІорон, сахалартан бастакынан Советскай Союз Геройун µрдµк аатын ылбыта.
МэІэ ХаІалас оройуонунаа±ы комсомольскай тэрилтэтэ іріспµµбµлµкэ±э биир бастыІынан ааттанара. Оройуоннаа±ы тэрилтэни 1960 — 1980 сылларга Петр Дмитриев, Варлам Лепчиков, Василий Скрябин, Роман Брызгалов, Федот Богимов, Николай Скрябин салайбыттара.
Ити сылларга комсомолецтар µлэ бары салааларыгар, ордук тыа хаґаайыстыбатыгар, іріспµµбµлµкэ±э мэлдьи инники кµіІІэ сылдьаллара. 75 маІнайгы сµґµіх тэрилтэлэргэ 4756 киґи учуокка турара.
Ленин, Герой Федор Попов, Максим Горькай, Карл Байкалов ааттарынан совхозтарга, итини таґынан “Наахара”, “Кыґыл Сулус” совхозтарга, ТіІµлµтээ±и 4 №-дээх СПТУ-га, Майа орто оскуолатыгар комсомольскай тэрилтэлэр босхоломмут секретардара µлэлииллэрэ. Кинилэр ыччат ортотугар араас ірµттээх идейнэй-политическай, культурнай-маассабай уонна спортивнай µлэлэри тэрээґиннээхтик ыытыллара.
Оройуоммут тыа хаґаайыстыбатынан дьарыктанарын быґыытынан эдэр ыччат эти-µµтµ оІоруу, о±уруот аґын, бурдугу µµннэрии судаарыстыбаннай былааннарын толорууга, µлэґиттэр олорор-µлэлиир усулуобуйаларын тупсарыыга кµµґµн харыстаабакка µлэлиирэ.
Уолаттар уонна кыргыттар совхозтар производственнай, материальнай-техническэй базаларын бі±іргітµµгэ уонна хаІатыыга µлэлэґэллэрэ. Ордук тыа хаґаайыстыбатын салаатыгар сµіґµ иитиитигэр ыччат 60 — 70 бырыґыаны ылара.
Тµірт бідіІ совхозка µлэ дьонугар улахан авторитеттаах салайааччылар бааллара. Кинилэр Бµтµн союзтаа±ы уонна іріспµµбµлµкэтээ±и социалистическай куоталаґыыларга бастаан, µлэґит коллективтара µгµстµк ійдібµнньµгµнэн уонна кіґірµллэ сылдьар Кыґыл Знамяларынан на±араадаланаллара.
Производство чулуу эдэр µлэґиттэрэ: Ленин аатынан совхоз ыанньыксыта Раиса Лукина, Герой Попов аатынан совхозтан Наталья Санникова, ТіІµлµтээ±и 4 №-дээх СПТУ устудьуона Петр Цыпандин ЫБСЛКС съезтэригэр делегат быґыытынан кыттыбыттара.
Герой Попов аатынан совхоз ыанньыксыта Павел Шарин, “Кыталык” µІкµµ ансаамбылын салайааччыта Василий Винокуров, ТіІµлµтээ±и 4 №-дээх СПТУ коллектива, Аркадий Алексеев, Марфа Колесова-Расторгуева, Виталий Андросов Саха комсомолун бириэмийэтин лауреаттарынан ааттаммыттара.
Ленин аатынан совхозка комсомольскай тэрилтэ секретардарынан Николай Карамзин, Надежда Оконешникова, Елена Захарова, Александра Николаева таґаарыылаахтык µлэлээбиттэрэ, Карл Байкалов аатынан совхозка — Ярослав Борисов, Любовь Данилова, Василий Уваровскай, Семен Бурнашев, Герой Попов аатынан совхозка — Анастасия Варламова, Петр Неустроев, Иннокентий Сыромятников, Нестор Ефифов, Максим Горькай аатынан совхозка — Анатолий Баишев, Илья Бугаев, Яков Артемьев, Иван Стручков о.д.а.
Оройуоннаа±ы олох-дьаґах комбинатыгар “Зенит”, “Ритм” уонна “Романтика” ыччат-комсомольскай коллективтара µлэлииллэрэ; атыы-эргиэн тэрилтэтигэр (райпо) — “Дружба”, “Эрэл”, “Северянка”, “Надежда”, “Юность”; промкомбинакка — “Эрчим”, “Дьо±ур”; “ПМК-875” тутуу тэрилтэтигэр — “Дьулуур” (салайааччы Святослав Докторов), “Сельхозтехника±а” — “ЫБСЛКС 60 сыла” (Василий Атласов).
Ленин аатынан совхоз Самсонов аатынан отделениетыгар “Комсомол XIV съеґэ аатынан ыччат-комсомольскай фермата (настаабынньык А.И. Лукина), “Аґыкай”, Чµµйэ отделениеларыгар — “Саґар±а”, Максим Горькай аатынан совхоз Балыктаахтаа±ы отделениетыгар — “Сарыал”, Тумулга — “Саргы”, ТіІµлµгэ — “Пятилетка” µрµІ илгэни дэлэтиигэ µрдµк таґаарыылаахтык µлэлээбиттэрэ, µгµстµк оройуоннаа±ы социалистическай куоталаґыыга кыайыылаахтарынан ааттаналлара.
Ыччат сµіґµнµ кірµµгэ уолаттар тахсан µлэлиир хамсааґыннарын Бµтэйдээхтэн Илья Стручков, Гаврил Филиппов, Јлічійтін Иван Платонов, Таба±аттан Дмитрий Сергучев, Хорообуттан Дмитрий Беляев, Тиэлигиттэн Олег Исаков кі±µлээбиттэрэ.
Кинилэр ыччат сµіґµнµ уотуу сыралаах дьылатын баґылаан, харыларын кµµґµнэн таґаарыылаахтык µлэлээбиттэрэ. ОройуоІІа уонна іріспµµбµлµкэ±э µрдµк кірдірµµнµ ситиґэн, социалистическай куоталаґыы кыайыылаахтара, производство маяктара буолбуттара.
Герой Попов аатынан совхоз “Эрчим” (Суола отделениета), Байкаловтан “Маяк” ыччат-комсомольскай ферма коллективтара кыстык ыйдарыгар туппут борооннорун 100 бырыґыан тыыннаахтыы иитэн хас биирдиилэрин 80 — 100 киилэ тіліґµппµттэрэ. Ленин аатынан совхоз Чµµйэ отделениетын “Саґар±а” фермата кэккэ сылларга Амма оройуонун Јнньµістээ±и отделениетын Социалистическай Ґлэ Геройа Петр Яковлев салайар ферматын кытта куоталаґыыга киирэн µлэлээбитэ, µрдµк кірдірµµлэри ситиспитэ.
Ленин аатынан совхозка Бікіттін “Муола” (настаабынньык Егор Федотов) Х пятилетка сылларыгар хас биирдии фуражнай ынахтан 2110 кг µµтµ ыан уонна бастакы космонавт Ю.А. Гагарин аатынан анал вымпелынан на±араадаламмыта. Ферма настаабынньыга Елена Федорова, комсорг Мария Трифонова 1980 сыллаахха олунньуга Москва±а Звезднай куоракка экскурсия±а баран кэлбиттэрэ.
1978 сыл саІатыгар Максим Горькай аатынан совхоз ТіІµлµтµттэн Александра Скрябина РСФСР ССКП КК Кыґыл Знамяны туттарар µірµµлээх тэрээґиІІэ Саха сирин сµіґµ иитээччилэрин ааттарыттан Москва±а баран кэлбитэ. Ити сыл Герой Попов Хорообут отделениетыттан ыанньыксыт Михаил Егоров “До±ордоґуу” поеґынан Союз устун айаннаабыта. Ленин аатынан совхоз Чµµйэ отделениетыттан бастыІ бороон кірііччµ Елена Афанасьева путевканан Ленинградка кµµлэйдээбитэ. Совхоз комсомольскай тэрилтэтин секретара Николай Карамзин правительственнай на±арааданан — мэтээлинэн бэлиэтэммитэ.
МэІэ ХаІалас оройуонунаа±ы комсомольскай тэрилтэ 1975, 1980 сыллардаахха ЫБСЛКС КК кіґірµллэ сылдьар Кыґыл Знамятынан на±араадаламмыта.
1976 сыллаахха оройуон 579 комсомолеґа “Коммунистическай µлэ удаарынньыга”, 250 тыа хаґаайыстыбатын бастыІ эдэр µлэґитэ “Пятилетка эдэр гвардееґа” анал бэлиэлэрин туппуттара. Оройуон бастыІ комсомолецтара Егор Матчитов, Варвара Сидорова, Прасковья Чичахова, Александр Пахомов “Комсомолга кіхтііх µлэлэрин иґин” ЫБСЛКС КК µрдµкµ на±араадатын ылбыттара.
Ити сылларга Герой Попов аатынан совхоз Тіхтµрдээ±и отделениетын ыанньыксыта Павел Шарин хас биирдии фуражнай ына±ыттан 6017 кг µµтµ ыан, Саха сирин усулуобуйатыгар симментал боруода сµіґµттэн элбэх µµтµ ыырга рекорд олохтообута. А±алыллыбыт чахчылар туоґулуулларынан, МэІэ ХаІалас оройуонунаа±ы комсомольскай тэрилтэ іріспµµбµлµкэ±э биир улахан уонна кµµстээх тэрилтэнэн билиниллэрэ.
Валерий ФИЛИППОВ,
ЫБСЛКС МэІэ ХаІалас оройуонунаа±ы комитетын
иккис секретара
(1976 — 1977 сылларга).
Снимокка: райкомол аппаратын µлэґиттэрэ.
«Коммунист» хаґыат,
№ 20 (685),
2021 сыл сэтинньи 19 кµнэ.